Δε θα ήθελα να δώσω την εντύπωση μέσα από τα λεγόμενά μου ότι ισχυρίζομαι πως κακοποιούνται ή παρενοχλούνται μόνο οι γυναίκες. Αυτό που θα προσπαθήσω, όμως, να αναλύσω στο παρόν κείμενο είναι περισσότερο η πατριαρχική ιστορία μας και το πώς ο σεξισμός, ο οποίος οδηγεί στην πάσης φύσεως κακοποίηση, κατάφερε να γίνει κομμάτι της καθημερινότητάς μας με τόσο ύπουλο τρόπο που δυσκολευόμαστε ακόμη και σήμερα να εντοπίσουμε κάποια πρόσωπά του.

 

Η πατριαρχική νοοτροπία της Ελλάδας αποτελεί ένα κράμα ξεπερασμένης κουλτούρας μακρινών δεκαετιών και μιας προσπάθειας στο σήμερα απενοχοποίησης του φαινομένου αφού συγκρινόμενη η Ελλάδα με άλλα κράτη, βαθιά συντηρητικά, απολυταρχικά, δικτατορικά ή ακραία από θρησκευτικής άποψης είναι σε καλύτερη μοίρα. Πράγμα που φαίνεται να αποτελεί ακόμη κι επιχείρημα όσων θεωρούν ότι ο φεμινισμός είναι ένα αχρείαστο γραφικό κίνημα.

 

Για να δούμε, όμως, είναι όντως έτσι; Πολλές φορές κάτι μασκαρεμένο, κάτι υποχθόνιο, κάτι έμμεσο και προβεβλημένο είτε ως αστείο είτε ως “λαϊκός” τρόπος σκέψης μπορεί να αποβεί ακόμη πιο επικίνδυνο με άλλον τρόπο από κάτι ακραία εμφανές. Το δεύτερο το έχεις μπροστά στα μάτια σου, ξέρεις από τι απειλείσαι κι έτσι είναι πιο εύκολο κάποια στιγμή, όταν αφυπνιστείς, να αντιδράσεις στοχευμένα και να το πολεμήσεις. Στην πρώτη περίπτωση η απειλή είναι ένα με την πραγματικότητά σου, ένα με τις συνήθειες τόσο των γύρω σου όσο πολλές φορές και τις δικές σου, ένα με την κανονικότητα της κοινωνίας όπου ζεις κι έτσι καθίσταται δυσκολότερο ακόμη και να το διακρίνεις. Πόσο μάλλον να το καταπολεμήσεις.

 

Αρκεί να σκεφτούμε πόσο βαθιά ριζωμένα είναι κάποια στερεότυπα πολλά από τα οποία ακόμη και σήμερα παλεύουμε να τα καταστήσουμε εμφανή κι έτσι επιτέλους να τα πατάξουμε. Έχουμε μάθει από τις προηγούμενες γενιές να διαχωρίζουμε αγόρια και κορίτσια σε μπλε και ροζ, αυτοκινητάκια και κούκλες, σκληρές συμπεριφορές κι ευαίσθητες συμπεριφορές, δυναμικές δραστηριότητες και χαριτωμένες δραστηριότητες, “χοντροκομμένες” κινήσεις κι αέρινες κινήσεις και πάει λέγοντας. Ένας άντρας δεν μπορεί να δείχνει συναισθηματικός, δεν μπορεί να κλάψει χωρίς να νιώσει αδυναμία, να εκφράσει κάποια προτίμηση σε ένα χόμπι που έχει εντυπωθεί στο κεφάλι μας ως συνήθεια γυναικεία.

 

Ακόμη και σε καθημερινά πειράγματα κι αστεία δεν είναι λίγες οι φορές που θα ακούσεις σχόλια ακραία διαχωριστικά ανάμεσα στα δύο φύλα, όχι σε επίπεδο βιολογικών χαρακτηριστικών αλλά σε επίπεδο νοητικών, πνευματικών χαρακτηριστικών όπως και συνηθειών με τρόπο που σε κάνουν να τα αντιμετωπίζεις πια ως νομοτελειακές αλήθειες βασισμένες σε επιστημονικές έρευνες. Οι γυναίκες είναι ταγμένες να εκπληρώνουν πάντα την αυτοεκπληρούμενη προφητεία των κουραστικά υπεραναλυτικών που τα περνούν όλα από κόσκινο, είναι εκείνες που πάντα θα το παίξουν ιστορία και θα σου βγάλουν την πίστη ώσπου να σου πουν τι σκέφτονται ή τι τους ενοχλεί, είναι εκείνες που έτσι αυθαίρετα αποφασίσαμε ότι στο σεξουαλικό κομμάτι δεν έχουν τόσο έντονες ορμές όσο τα αρσενικά, είναι οι αναποφάσιστες, είναι οι γατούλες ή οι σκύλες –αφού μέση οδός δεν υπάρχει-, οι πρόστυχες ή εκείνες που θα μπορούσες να ανοίξεις σπίτι μαζί τους κι η λίστα του διαχωριστικού τσουβαλιάσματος δεν έχει τέλος.

 

Από την άλλη πλευρά οι άντρες είναι πάντα οι πιο απλοί, οι πιο ειλικρινείς, οι πιο ντόμπροι, οι πιο τίμιοι όσον αφορά τις ανθρώπινες σχέσεις μεταξύ τους, είναι εκείνοι που “λόγω φύσεως” αν απιστήσουν δεν τρέχει κάτι, είναι αναγκασμένοι να έχουν όλη την ώρα το μυαλό τους στο σεξ γιατί έτσι γεννήθηκαν, είναι πιο αυθόρμητοι, λειτουργούν σαν παιδιά αλλά δεν ξεχνάμε ποτέ ότι παρ’ όλα αυτά δεν κλαίνε. Ένας άντρας επιβάλλεται να ακολουθεί πάντα ένα μοτίβο συγκεκριμένο με μικρές αποκλίσεις κι αυτού του είδους ο σεξισμός, αν το καλοσκεφτείς, επιστρέφει πάλι στις γυναίκες ως μειονεκτικό σχόλιο.

 

Αν ταυτιστεί ένας άντρας με μια γυναίκα εκείνος που μειώνεται είναι ο άντρας. Είναι προσβολή για εκείνον η οποιαδήποτε τέτοια ταύτιση αφού στα μάτια μιας ολόκληρης κοινωνίας έχει περαστεί για τις γυναίκες η ιδέα του “αδύναμου” φύλου που πάντα πρέπει να λειτουργεί εκτός των άλλων ως θήραμα για το αρσενικό-κυνηγό. Λέξεις όπως ανδρεία, ανδρισμός, παντελόνια κλπ χρησιμοποιούνται συχνά με τη σημασία του θάρρους, της τιμής, της ντομπροσύνης, της παλικαριάς. Θαρρείς κι οι γυναίκες είναι εκ φύσεως άβουλα, δειλά, άτιμα όντα χωρίς μπέσα ταγμένα στις υπηρεσίες κάθε μεγαλειώδους αρσενικού γένους οντότητας την οποία θα αποπλανήσουν με δόλια μέσα για να τις επιλέξει.

 

Η γυναίκα στα μάτια μεγάλης μερίδας της κοινωνίας έχει πάντα ως στόχο συνειδητό ή υποσυνείδητο την προσοχή του αρσενικού-κυνηγού θαρρείς κι όλη η υπόστασή μας είναι καταδικασμένη να γυρίζει σαν δορυφόρος γύρω από τους άντρες και τους πόθους τους. Αυτή η αφοριστική και διαστρεβλωμένη πεποίθηση, όμως, δεν αργεί να οδηγήσει στην ακραία αντιμετώπιση των γυναικών ως υπεύθυνες ακόμη και για τις κακοποιητικές πράξεις κάποιου άντρα-θύτη εις βάρος τους.

 

Όταν μια γυναίκα αντιμετωπίζεται ως αντικείμενο ικανοποίησης των σεξουαλικών ορέξεων κάθε αρσενικού είτε σε επίπεδο λεκτικής έκφρασης είτε στις εγκληματικές περιπτώσεις του βιασμού, δε λείπουν ποτέ οι καταδικαστικές για εκείνη ετυμηγορίες μερίδας του πλήθους. Πάντα είναι δεδομένο για πολλούς πως κάτι θα έκανε, κάτι θα είπε ή κάτι θα φορούσε που θα προκάλεσε τον δικαίως ασυγκράτητο κτηνώδη πόθο του αρχέγονου αρσενικού, εκείνου που είναι ταγμένο εκ φύσεως να κουβαλάει το θηλυκό στη σπηλιά από τα μαλλιά κραδαίνοντας στο άλλο χέρι ένα ρόπαλο.

 

Ωστόσο θα σοκάρω ίσως κάποιους -άντρες κυρίως- από εσάς αλλά όχι, ούτε περιστρεφόμαστε γύρω σας, ούτε δικαίωμα ή λόγο στην ύπαρξή μας και την αυτοδιάθεσή μας έχετε, ούτε είμαστε υποχρεωμένες να σας ρωτάμε τι μπορούμε να φορέσουμε και τι όχι προκειμένου να μη βγει από μέσα σας ο προϊστορικός πρόγονός μας, ούτε όταν φλερτάρουμε σημαίνει απαραιτήτως ότι έχουμε διάθεση για κάτι περισσότερο από αυτό, ούτε είμαστε ακατάδεκτες όταν σας δείχνουμε ότι τα “ψιτ ψιτ” και τα χυδαία σχόλια στον δρόμο μας αηδιάζουν, ούτε είναι απαραίτητο πως είμαστε όλες όσες σας αρέσουμε ετεροφυλόφιλες. Απεναντίας μπορούμε να φερόμαστε όπως θέλουμε (ιδανικά χωρίς να πληγώνουμε κανέναν), να ντυνόμαστε όπως θέλουμε, να λειτουργούμε όπως μας αρέσει κι αυτό να μην επηρεάζει καθόλου εσάς, γιατί έτσι.

 

Όταν μας συμπεριφέρεστε προσβλητικά φταίτε εσείς. Όταν μας προσεγγίζετε χυδαία φταίτε πάντα μόνο εσείς. Όταν γίνεστε πιεστικοί και φορτικοί ενώ σας δείχνουμε ότι δε θέλουμε κάτι παραπάνω φταίτε πάντα μόνο εσείς. Όταν δε σέβεστε τα όριά μας φταίτε πάντα μόνο εσείς. Όταν μας βιάζετε φταίτε πάντα και μόνο εσείς. Ούτε η φύση, ούτε το ντεκολτέ μας, ούτε το ωραίο σώμα μας, ούτε η μαύρη μας η μοίρα που μας έφερε στο λάθος μέρος τη λάθος στιγμή, ούτε η αχαλίνωτη τεστοστερόνη σας, ούτε ότι τολμήσαμε να σας εμπιστευτούμε και να σας ακολουθήσουμε κάπου μόνες μας, ούτε ότι τολμήσαμε να κυκλοφορήσουμε νύχτα στους δρόμους της πόλης. Φταίτε εσείς και μόνο εσείς.

 

Μερίδιο ευθύνης έχει κι η οικογένεια ή το περιβάλλον σας που σας μεγάλωσε με την ιδέα πως αντί να σέβεστε εσείς κάθε άνθρωπο εκεί έξω -γυναίκα ή άνδρα- είναι υποχρεωμένες οι γυναίκες να φυλάγονται από εσάς και τις ορέξεις σας, μερίδιο ευθύνης έχει η κοινωνία μας που σας έμαθε από μικρά να το παίζετε βαρύμαγκες και να ασκείτε bullying σε κάθε παιδί που τολμούσε να διαφέρει από τα μολυσμένα μυαλά σας, μερίδιο ευθύνης έχει κάθε ερέθισμα το οποίο από μικρούς σας οδηγούσε σε λάθος μονοπάτια. Ωστόσο μεγαλώσατε. Γι’ αυτό το αποτέλεσμα στο τέλος της ημέρας είναι ότι, ναι, φταίτε εσείς γιατί θα μπορούσατε όλα αυτά να τα είχατε πατάξει όπως κατάφεραν να κάνουν πολλοί άλλοι άντρες γύρω μας.

 

Κάπως έτσι, λοιπόν, χτίσαμε έναν κόσμο γεμάτο συμπλέγματα, κακοποιητικό σε κάθε του έκφανση τόσο ως προς τις γυναίκες που υφίστανται την κακοποίηση πολύ πιο εμφανώς κι ακραία όσο και προς τους άντρες έμμεσα οι οποίοι σε όλη τους τη ζωή είναι υποχρεωμένοι να εκπληρώνουν μια παρωχημένη αντίληψη για την υπόστασή τους που τους εγκλωβίζει σε συμπεριφορές είτε καταπιεστικές για τους ίδιους είτε κακοποιητικές προς το άλλο φύλο αφού όποιος παρεκκλίνει κακοποιείται κι ο ίδιος από τον περίγυρο.

 

Το στοίχημά μας πλέον είναι να ξεπεράσουμε όλα τα παραπάνω ισοπεδωτικά στερεότυπα και να αντικρίσουμε επιτέλους τόσο τις γυναίκες όσο και τους άντρες ως αυτό ακριβώς που είναι. Άνθρωποι. Άνθρωποι με ατέλειες κι όμορφα στοιχεία, άνθρωποι με αδυναμίες και διαφορετικές ικανότητες, άνθρωποι με κοινά κι αντιθετικά χαρακτηριστικά, άνθρωποι με κοινές ή αντιθετικές επιθυμίες κι όλα αυτά ανεξαρτήτως φύλου. Αν βγούμε από την μπετονιέρα της εγκληματικής απλοποίησης που υπέστη η ανθρώπινη υπόστασή μας από τις προηγούμενες γενιές θα μπορέσουμε κάποτε να αντιμετωπίσουμε ο ένας την άλλη με πιο καθαρή, ανοιχτή κι αληθινή ψυχή.

 

Μέχρι τότε έχουμε πολύ δρόμο ακόμη μπροστά μας που οφείλουμε να διανύσουμε δίπλα δίπλα ενωμένοι/ες/α όλοι όλες κι όλα εμείς που ελπίζουμε σε έναν κόσμο καλύτερο.

Το κείμενο είναι της Έλλης Πράντζου, συγγραφέα-ηθοποιού.

Για ένα σύντομο βιογραφικό της ανατρέξτε εδώ και για τη συλλογή όλων των κειμένων της στο ΕλλάδαTheProject, εδώ.