Στον αγώνα για απελευθέρωση από τον οθωμανικό ζυγό και την κατάκτηση του πολυπόθητου αγαθού της ελευθερίας πολλοί παράγοντες έπαιξαν καθοριστικό ρόλο.

Ένας από αυτούς ήταν και η ίδρυση της Φιλικής Εταιρείας. Υπήρξε μία από τις μυστικές επαναστατικές οργανώσεις που συστήθηκαν στη Νότια και Ανατολική Ευρώπη κατά το πρώτο τέταρτο του 19ου αιώνα και λειτουργούσε εντός ενός αυστηρού ιεραρχικού πλαισίου ακολουθώντας ως προς τη στρατολόγηση των μελών μία περίπλοκη διαδικασία μύησης.

Δεν είναι ασφαλές το πότε ιδρύθηκε. Επικρατέστερη εκδοχή είναι στις 14 Σεπτεμβρίου 1814 όπου ιδρύθηκε στην Οδησσό της Ρωσίας. Τα ιδρυτικά της μέλη ήταν τρία: ο Εμμανουήλ Ξάνθος από την Πάτμο, ο Αθανάσιος Τσακάλωφ από τα Ιωάννινα και ο Νικόλαος Σκουφάς από το Κομπότι της Ηπείρου.

Καίριο ρόλο στην ίδρυση της Εταιρείας θεωρείται πως διαδραμάτισε ο Παναγιώτης Αναγνωστόπουλος.

Τα πρώτα χρόνια η οργάνωση συνάντησε δυσκολίες στη στελέχωσή της και τα μέλη της δεν υπερέβαιναν τα τριάντα. Όμως το 1818 οι Φιλικοί άρχισαν να επισκέπτονται τις ελληνικές κοινότητες με σκοπό να κατηχήσουν νέα μέλη κι έτσι αυξήθηκαν ραγδαία οι μυημένοι. Το 1819 μυήθηκαν στην Φιλική Εταιρεία οι περισσότεροι πρόκριτοι της Πελοποννήσου και των νησιών του Αιγαίου και αρκετοί οπλαρχηγοί. Αυτή η επιτυχής πορεία της Φιλικής Εταιρείας οφείλεται σε μεγάλο ποσοστό στο ότι κυκλοφορούσε η ιδέα πως η κίνησή τους υποστηριζόταν από τη Ρωσία και ότι είχαν την ευλογία του Πατριάρχη.

Όσο εξακτινωνόταν η δράση της Φιλικής Εταιρείας τόσο περισσότερο αισθάνονταν επιτακτική την ανάγκη οι ιδρυτές της να αναζητήσουν έναν αρχηγό με διεθνή αναγνώριση. Όταν στις αρχές του 1820 προτάθηκε η ηγεσία στον Ιωάννη Καποδίστρια, υπουργό των εξωτερικών της Ρωσίας και εκείνος αρνήθηκε, πρόσφεραν την αρχηγία στον Αλέξανδρο Υψηλάντη, ο οποίος είχε υπηρετήσει στον ρωσικό στρατό.

Στόχος της Φιλικής Εταιρείας ήταν να οργανωθεί η εξέγερση που θα βοηθούσε τον σκλαβωμένο ραγιά να κατακτήσει την εθνική του ανεξαρτησία και να αποκτήσει κρατική υπόσταση. Ο Αλέξανδρος Υψηλάντης όταν ανέλαβε τη θέση του “Γενικού Επιτρόπου της αρχής” ξεκίνησε με ταχύ ρυθμό να δρομολογήσει τις εργασίες για την προετοιμασία της Επανάστασης.

Ο Υψηλάντης ο οποίος θαύμαζε τον Ρήγα Βελεστινλή προσπάθησε να συνεργαστεί και με άλλους βαλκανικούς λαούς. Οι συνθήκες όμως στις αρχές του 1821 ήταν ευνοϊκές για την επαναστατική διαδικασία στις Παραδουνάβιες Ηγεμονίες, διότι διοικούνταν από τους Φαναριώτες και ο τουρκικός στρατός απαγορευόταν να σταθμεύσει στην περιοχή. Η επανάσταση ξέσπασε ουσιαστικά τον Φεβρουάριο του 1821 όταν ο Υψηλάντης διέβει τον ποταμό Προύθο και εισήλθε στις Παραδουνάβιες Ηγεμονίες.

Ωστόσο, από τον Ιανουάριο του 1821 είχε σταλεί στην Πελοπόννησο ο Γρηγόριος Δικαίος ή Παπαφλέσσας για να κινητοποιήσει τους πρόκριτους και τους ιερείς. Τον Μάρτιο η Πελοπόννησος σήμανε την έναρξη του επαναστατικού αγώνα και τον Ιούνιο έφτασε στην Ελλάδα ο Δημήτριος Υψηλάντης ως πληρεξούσιος του αδερφού του για να αναλάβει την αρχηγία του Αγώνα ο οποίος όμως παραμερίστηκε από τους ντόπιους πρόκριτους και οπλαρχηγούς.

Έτσι ήταν προφανές πως το γένος ήταν έτοιμο να διεκδικήσει την αποκατάσταση των εθνικών δικαίων του χωρίς την καθοδήγηση της Φιλικής Εταιρείας.

Μπορεί λοιπόν η Φιλική Εταιρεία να μην κατόρθωσε να ικανοποιήσει την ιδέα για παμβαλκανική εξέγερση διότι είτε οι βαλκανικοί λαοί βρίσκονταν ακόμα στα πρώιμα στάδια του Διαφωτισμού είτε διότι οι στόχοι τους δεν προσανατολίζονταν με εκείνους των Ελλήνων, πέτυχε όμως να μεταλαμπαδεύσει την ιδέα και να συμβάλλει καθοριστικά στην επαναστατική διαδικασία για δημιουργία ανεξάρτητου ελληνικού κράτους.

Το κείμενο είναι της Άννας Σπυροπούλου.

Για ένα σύντομο βιογραφικό της ανατρέξτε εδώ και για τη συλλογή όλων των κειμένων του στο ΕλλάδαTheProject, εδώ.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *