«Γιατί το έτος 2021 θεωρείται ως επετειακό; Διότι συμπληρώνονται 200 χρόνια από το γενέθλιο έτος του ελληνικού κράτους, απάντησαν.»


Το έτος 1821 αποτελεί μια αρχετυπική, συναισθηματική εικόνα που αναδύεται μέσα στην εννοιολογική καραμπόλα της συγκεχυμένης εθνικής ιστορίας του μέσου Έλληνα πολίτη. Η ανάμνηση μιας επανάστασης και η διέξοδος του reset αποτελεί το καταφύγιο στο σύγχρονο χώρο του Αδυνάτου του Heidegger. Η παγκόσμια κρίση, η κατάρρευση του συστήματος αξιών μέσα από τις επιπλοκές της μετανεωτερικότητας, ο διχασμός που εγκυμονείται σε κάθε δευτερόλεπτο πολιτικής συζήτησης, μια παγκόσμια πανδημία και ο εγκλεισμός του ανθρώπου στα ίδια του δημιουργήματα, στα μπετονένια κλουβιά που ο ίδιος εν τέλει αποκαθήλωσε, κατέστησαν την εικόνα του 1821 σανίδα σωτηρίας για καθετί, πιο αναγκαία και ικανή, πιο επιτακτική, πιο ροζ από ποτέ.
Το 2021 παρουσιάζεται σαν την ξύλινη καλύβα του Heidegger στον Μέλανα Δρυμό, μια μέθεξη στην ιστορία, το happy place της ψυχιατρικής ανάλυσης που σαγηνεύει πάντα άμα τη εμφανίσει του. Η ανάγκη του ανθρώπου για σύνδεση ενός επερχόμενου –ακόμη αγνώστου- έτους με την ελπίδα και την αναγέννηση, σχεδόν συνοδεύεται με θρησκευτική συνέπεια και λατρεία ενός θεού –μεσσία. Το έτος στη γραμμική αφήγηση της ιστορίας παρουσιάζεται ως έτος επανεκκίνησης, ένα έτος που περίμενε υπομονετικά, θωρακισμένο πίσω από το γυαλί στο τέλους του διαδρόμου με μήνυμα επάνω του “In case of emergency, please break glass.” Ξαφνικά, ένας αριθμός αποκτά σχεδόν χωρική ποιότητα, μετατρέπεται σε μη-τόπος για να ξαποστάσει εκεί μέσα η εθνική ανησυχία.
Είναι ικανός όμως ένας αριθμός να προσφέρει όλα αυτά;

Ο πρωτογονισμός του Rousseau, η καλύβα του Thoreau, οι σκοτεινές, πάντα, δρυάδες των ρομαντικών, η νεομυθολογία του ευγενούς αγρίου που ελαφροπατά στη γη, όλα είναι σκηνές της σαγήνης τους και γι’ αυτό σινιάλα μιας αδύνατης επιστροφής. Το παρελθόν είναι Αδύνατον, όπως και η επιστροφή μας σ’ αυτό. Το παρελθόν είναι Ιστορικό, είναι μια γραμμική κατασκευή και έτσι, ένα πεδίο ανοιχτό στη νοηματοδότησή του, στην τοπογράφησή του στο περιβάλλον της διαλεκτικής. [1]
Έτσι και η εθνική ταυτότητα έχει κυρίως χρονική δομή και επιβάλλει μια αναδιάρθρωση της αντίληψης του χρόνου. H αντίληψη αυτή που οργανώνεται ως αφήγηση και αφηγείσθαι, παίρνει τη μορφή της εθνικής ιστορίας με τη χρησιμοποίηση ως οργανωτικής κατηγορίας της έννοιας του έθνους. Με την έννοια αυτή η εθνική ιστοριογραφία συνιστά το απομνημονευμένο παρελθόν το οποίο ενεργοποιείται διά μέσου της παρούσας δράσης που σκοπεύει σ’ ένα προσδοκώμενο μέλλον. [2]

Η νοητή σχέση του ανθρώπου με τα πέτρινα ερείπια, σημείο που συναιρεί τη γεωφυσική ιδιομορφία του ελληνικού χώρου με τον κόσμο των αρχαίων ερειπίων, είναι μια μοιραία ταύτιση που συμβολοποιεί εκδοχές πολιτισμικής αλλοτρίωσης ως συναρτήσεις της σχέσης του ανθρώπου με την ελληνική φύση και παράδοση. [3] Πρόκειται για μια αρνητική ταύτιση, όπου η απολίθωση ή το βούλιαγμα μέσα στο παρελθόν αντιστοιχεί σε μια στρεβλή προσπάθεια του νέου ελληνισμού να ανασυνθέσει την πολιτισμική του ταυτότητα μέσω της σύνδεσής του με την αρχαία πολιτισμική κληρονομιά και ιστορία. Μια προσπάθεια που δεν καταφέρνει να ξεπεράσει τα εξωτερικά σημεία επαφής και που καταλήγει γι’ αυτό σε μια ιδιότυπη αλλοτρίωση: αντί να ζωντανέψει το λαμπρό παρελθόν μέσα στο παρόν, παρασύρει αντίθετα το παρόν σ’ ένα “βούλιαγμα μέσα στο παρελθόν”, που είναι η εικονική παράσταση της αλλοτρίωσης.
Η πέμπτη αρχή ορισμού των ετεροτοπιών του σύγχρονου κόσμου σύμφωνα με τον Φουκώ, συνοδεύεται από ένα σύστημα διάνοιξης και περίκλεισης που τις απομονώνει και συγχρόνως τις καθιστά διαπερατές. Ο κίνδυνος για δημιουργία μιας κανούριας ετεροτοπίας -πιο νόθης από ποτέ- καραδοκεί. Δεν μπορείς να εισέλθεις παρά με κάποια άδεια και εφόσον έχεις επιτελέσει ορισμένες πράξεις. «Υπάρχουν ετεροτοπίες που είναι καθ’ ολοκλήριαν αφιερωμένες σ’ αυτές τις δραστηριότητες εξαγνισμού, ενός εξαγνισμού κατά το ήμισυ θρησκευτικού και κατά το ήμισυ ( πνευματικά) υγειονομικού.» [4]
Για αυτό το λόγο, η θέση του έτους 2021 δεν πρέπει να είναι νοσταλγική, δεν πρέπει να μας καλέσει σε μια επιστροφή αλλά να ζητά την επικαιροποίηση αυτής της αιώνιας αρχής της αλλαγής. Είναι επιτακτική η στοχαστική προσέγγιση των εθνικών προβλημάτων σε πρώτη ανάγνωση και η οριστική επίλυσή τους έπειτα , απογυμνωμένα από φεστιβαλικές εκδηλώσεις εορτασμού και χρήση του εθνικού φαντασιακού ως λάφυρου της επεκτατικής πολιτικής.

[1] Διασκευή ποιητική αδεία της συγγραφέως από το απόσπασμα του Αποστόλη Αρτινού ,«Η ετεροτοπία της καλύβας», στο συλλογικό τόμο «Η ελάχιστη δομή – Σκηνές της καλύβας», εκδόσεις Κριτική, 2014
Πηγή : Andro.gr [ https://www.andro.gr/empneusi/elaxisti-domi/ ]
[2] Λιάκος Α., Προς επισκευήν ολομέλειας και ενότητος: η δόμηση του εθνικού χρόνο: Η δόμηση του εθνικού χρόνου στην ελληνική ιστοριογραφία. Στο Επιστημονική συνάντηση στη μνήμη του Κ.Θ. Δημαρά, 171-199, 1994, Αθήνα:ΚΝΕ/ΕΙΕ
[3] Ε. Γ. Καψωμένος, Η ποιητική μυθολογία του Σεφέρη, Επιστημονικό Συμπόσιο: Η Λογοτεχνία και τα βουνά, Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων Φιλοσοφική Σχολή, Ε.Μ.Π. Μετσόβιο Κέντρο Διεπιστημονικής Έρευνας Ίδρυμα Ανάπτυξης του ΜΕ.Κ.Δ.Ε., Université Paul Valéry, Montpellier III Département des Études Néohelléniques, 9/3/2009
[4] Foucault, M. 1984. «Περί αλλοτινών χώρων (des espaces autres), Ετεροτοπίες».Το κείμενο γράφτηκε στην Τυνησία το 1967 και δημοσιεύτηκε την άνοιξη του 1984. Μισελ Φουκώ, Ομιλίες και Γραπτά, Περί αλλοτινών χώρων (διάλεξη στη λέσχη αρχιτεκτονικών μελετών, 14 Μαρτίου 1967). Architecture, Mouvement, Continuiti, τ. 5, σελ. 46-49

Το κείμενο είναι της Γεωργίας Τσαζή, Αρχιτέκτων Μηχανικός Ε.Μ.Π., Ειδ. Διαχείριση Μνημείων.

Για ένα σύντομο βιογραφικό της ανατρέξτε εδώ και για τη συλλογή όλων των κειμένων της στο ΕλλάδαTheProject, εδώ.